Compassion in World Farming praat in Tweede Kamer mee over toekomst van de visserij

Directeur Marijn van der Pas sprak over onder meer bedwelming van vissen en ontwikkeling van een dierwaardige viskweek.

Marijn van der Pas

Marijn van der Pas, de directeur van Compassion in World Farming Nederland, nam woensdag deel aan een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de toekomst van de visserij. Samen met natuurorganisaties Stichting De Noordzee en het Wereld Natuur Fonds benadrukte hij het belang van vissenwelzijn om de sector toekomstbestendig te maken. Daar zijn nauwelijks wetten en regels voor. Toenemende wetenschappelijke kennis én maatschappelijk bewustzijn over het welzijn van waterdieren pleiten daar wel voor.

Compassion in World Farming houdt zich wereldwijd bezig met het welzijn van dieren in ook de visserij en aquacultuur. Samen met andere organisaties in de Dierencoalitie en de Dierenbescherming schreven zij in 2024 het rapport Naar een dierwaardige visserij en aquacultuur, dat toen ook aan leden van de Tweede Kamer is overhandigd.

Het rapport bevat adviezen aan bedrijven, politiek en wetenschap om visserij en aquacultuur te bewegen naar dierwaardigheid volgens de zes principes van de Raad voor Dierenaangelegenheden: erkenning van de intrinsieke waarde van het dier, goede voeding, een goede omgeving, goede gezondheid, het kunnen vertonen van natuurlijk (of soorteigen) gedrag en het ervaren van een overwegend positieve emotionele toestand. Voor vissen en andere waterdieren die worden gevangen en gekweekt zijn deze principes vaak nog heel ver van de realiteit.

Inbreng van Marijn van der Pas

Bedwelming aan boord

Begin met bedwelming aan boord van schepen, antwoordde Van der Pas op de vraag van Ines Kostić (Partij voor de Dieren) wat de politiek kan doen om het dierenleed op zee te verminderen. De wetenschap heeft inmiddels overtuigend aangetoond dat vissen angst, pijn en stress kunnen ervaren, zo bevestigde ook Hans van de Vis van Wageningen Livestock Research later in het rondetafelgesprek. Toch worden vissen na vangst nog bij bewustzijn opengesneden of worden ze op ijs gelegd, waar ze langzaam stikken.

Garnalen- en kottervissers die later aan het woord kwamen, zeiden open te staan voor bedwelming aan boord. Zolang de benodigde apparatuur niet te duur is en teveel ruimte inneemt. In Nederland werkt het Catch Welfare Platform, waar ook Van de Vis bij is betrokken, aan bedwelmingstechniek. Daar geen tijd in zitten, want de ene vis is de andere niet. Zo is er al elektrische bedwelming van paling, maar die kan niet zomaar worden toegepast op, zeg, platvis.

De overheid kan die ontwikkeling versnellen. Door subsidie te verstrekken. Maar ook door verdoving van waterdieren voor de slacht te verplichten, zoals sinds 2018 voor paling geldt. Zicht op zo’n verplichting geeft een sector direct belang bij het (mede) financieren van bedwelmingsapparaat of -methode.

Op aandringen van de Tweede Kamer komt er in Nederland binnenkort ook een verbod op het levend en bij bewustzijn koken van krabben en kreeften.

Van der Pas beantwoordt een vraag van Ines Kostić (PvdD)

Andere vangstmethodes zijn nodig

Minder lang en snel slepen met netten kan voorkomen dat dieren elkaar verdrukken en zo sterven. Nog beter zou zijn om geen net meer te gebruiken, waarin veel dieren worden verwond, maar een goeddeels dichte kuil met kleine gaatjes die alleen water doorlaten. Daar komt ook water in mee omhoog. De vissen komen zo minder ‘beschadigd’ aan boord, waardoor ze de visser meer opleveren. Kottervisser Dirk Kraak vertelde enthousiast over de techniek.

Ook vergroot zo’n kuil de overlevingskans van ‘bijvangst’: dieren ongewild voor consumptie. Alle vissen waar in de EU quota’s voor gelden, moeten worden aangeland. Ook als de visser ze eigenlijk niet wil hebben. Niet-beschermde dieren mogen overboord worden gegooid.

Wereldwijd schat het Wereld Natuur Fonds dat zo’n 40 procent van alle gevangen vis bijvangst is. Bij bodemvisserij, zoals op schol en tong, zijn de bijvangsten hoger, omdat met netten over de zeebodem wordt gesleept.

Uit Nederlands onderzoek in 2022, waar kottervissers vrijwillig aan meewerkten, kwamen gemiddelden van 35 tot 65 procent bijvangst voor schol en tong. Per platvis kwamen gemiddeld 88 andere zeedieren mee omhoog in het net. Veel schar, een vis die weinig door mensen wordt gegeten. Verder krabben, kreeften, en vooral veel slang- en zeesterren.

Hoeveel van de bijvangst die terug in zee mag en kan worden gegooid overleeft, is afhankelijk van de soort, of en hoe ernstig verwond de dieren zijn door de vangst en hoe snel ze weer in het water zijn. In 2020 bleek uit Nederlands onderzoek dat 32 procent van de ongewenste griet, een kwart van de ongewenste schol, 17 procent van de ongewenste tong en 10 procent van de ongewenste tarbot in sleepnetten dood aan boord kwam. Omdat deze vissen meestal ook verwond waren, schatten de onderzoekers hun overlevingskansen bij terugplaatsing in zee in op 5 tot hoogstens 20 procent. Krabben, kreeften en slang- en zeesterren overleven bijvangst vaker.

Natuurherstel is nodig

Voor vissen en andere dieren die, bewust of als bijvangst, op de Noordzee worden gevangen, betekent een ‘goede omgeving’ — één van de principes van de Raad voor Dierenaangelegenheden — een gezond ecosysteem. Daar konden Merel den Held van Stichting De Noordzee en Kirsten Haanraads van het Wereld Natuur Fonds de Kamerleden alles over vertellen.

Zo zijn de Europese visquota’s belangrijk, maar niet voldoende: die worden per beviste soort vastgesteld voor instandhouding van de populatie, niet met als doel bescherming, laat staan herstel, van het hele ecosysteem. Voor niet-beviste soorten bestaan logischerwijs geen quota’s, maar ook weinig tot geen andere vormen van bescherming.

Haanraads drukte de Kamerleden op het hart dat de doelen in de Europese Natuurherstelverordening — 30 procent van de zee ‘beschermd’ en 10 procent ‘strikt beschermd’ in 2030 — echt het minimum zijn. Nu wordt zelfs in Natura 2000-gebieden gevist. Door decennialange visserij met sleepnetten zijn zeebodems op sommige plaatsen zo ernstig aangetast dat actief herstel nodig is, zoals het terugbrengen van structuren en bronpopulaties. Wat uiteindelijk doorwerkt in een rijkere leefomgeving voor de vissen.

Verbeteringen in viskweek

Ook in de viskweek zouden vissen moeten worden bedwelmd voordat ze worden geslacht, zei Van der Pas. De bezettingsgraad en inrichting van houderijsystemen zouden moeten worden afgestemd op het natuurlijke gedrag en de behoeftes van elke gehouden vissoort.

In het algemeen moet worden gelet op schoon en passend water, temperatuur, mogelijkheden om te foerageren, ruimte om te rusten en schuilplaatsen om agressief en negatief gedrag van soortgenoten te kunnen ontwijken.

Over veel vissoorten weinig we nog veel te weinig. Uitgebreide aanwijzingen voor een dierwaardige inrichting van viskwekerijen zijn dus zelden te geven.

We weten wel dat onnatuurlijk hoge dichtheden in kwekerijen leiden tot afwijkend en verstoord gedrag, een teken van stress. We weten ook dat de forel van nature tegen de stroom in zwemt. Waterstromingen in forellenkwekerijen zouden in deze gedragsbehoefte kunnen voorzien.

Van der Pas beantwoordt een vraag van Wim Meulenkamp (VVD)

Vanuit het principe ‘goede voeding’ krijgen carnivore vissoorten in de kweek andere vissen om te eten. Maar dat maakt dit wel een erg inefficiënte manier om voedsel voor mensen te produceren. De vis die op zee worden gevangen om aan carnivore vissen in kwekerijen te voeden, kunnen mensen ook eten.

Van der Pas ging hier verder op in nadat Wim Meulenkamp (VVD) vroeg waarom Compassion in World Farming kweek van carnivore vissoorten in de basis afwijst. In de natuur eten vissen toch ook andere vissen?

Dat is zo, maar in de natuur zwemmen roofvissen, zoals de blauwvintonijn en de zeebaars, lange afstanden in grote gebieden om hun prooi te vinden. Daarnaast zijn de meeste predatoren solitair: ze leven liever alleen. De makreel is een uitzondering. Die jagen wel in een school. Deze vissen hun hele leven door laten brengen in een bak of ton vol soortgenoten, waarin ze alleen maar kleine rondjes kunnen zwemmen, is dus niet dierwaardig.

Stimuleer alternatieven voor voedsel

Van der Pas riep tenslotte op om algen- en cellulaire viskweek te stimuleren als alternatieven voor visserij en aquacultuur. Algen zijn bijzonder rijk aan eiwitten en vitaminen, en ideaal als ingrediënt voor plantaardige vis- en vleesvervangers. En voor dier- en visvoer. Algen kunnen in open wateren worden gekweekt. Nederland experimenteert als eerste land ter wereld met algenkweek in windparken op zee. Gesloten systemen op land zijn ook mogelijk.

Nederland is ook pionier in kweekvlees, hoewel Amerika, Israël en Singapore sneller zijn geweest dan de Europese Unie met het goedkeuren en op de markt brengen van gekweekt kippen- en rundvlees. In Azië en de Verenigde Staten zijn ook meer bedrijven actief die vlees van bijvoorbeeld blauwvintonijn en zalm kweken op basis van stemcellen uit levende vis. Die kunnen uit de vis worden geprikt zonder het dier te doden. Vervolgens ‘voeden’ cellulaire voedselproducenten de cellen met dezelfde voedingsstoffen die de vis in het wild zou eten en groeit het uit tot vlees.

Lees ook de position paper die CIWF bij dit rondetafelgesprek inbracht. Wil je meer weten over de inbreng van de andere deelnemers? Ga dan naar de website van de Tweede Kamer.